Another OFW is coming home…in a box.

Noong Disyembre lang ng 2007 ay umuwi sa Pilipinas si Raymundo Dimaculangan para sa isang mahabang bakasyon.  28 taon ng OFW si Raymundo. Minsan nga ay inaabot ng dalawang taon bago siya sa kanyang pamilya. Pero noong nagdaang Disyembre, sabihin na nating nilubos-lubos na niya ang bakasyon. 

Kailan lamang—nakatanggap ng balita mula sa Saudi Arabia, mula sa mga kasamahan nito sa trabaho ang maybahay nitong si Nenita. Uuwi daw uli si Raymundo. Ngunit sa halip na matuwa sa muling pagbabalik ng asawa, napahagulgol ito, tila nabangi, halos walang masabi, tulala, blangko ang isipan sa bigat na nararamdaman ng dibdib.

Isang masaklap na balita ang ipinarating sa kanya. 

Oo, uuwi ang kanyang asawa, sa loob ng isang kahon, wala ng buhay. 

Nalaman ko ang kuwento ni Raymundo mula sa kanyang kapatid na si Lorna na nakausap ko kasama ang iba pa nilang kamag-anakan.

May dagdag na pait ang kuwentong ito dahil sa ang suspek sa pagpatay kay Raymundo ay kapwa din niya Filipino. Naganap ang krimen sa mismong quarters nito. Ilang araw na di pumapasok si Raymundo kaya pinuntahan siya ng ilang mga kasamahan sa trabaho sa kanyang quarters.  Dinatnan nila itong nakakandado. Nakaparada ang service vehicle nito sa tapat ng kanyang quarters.  Tumawag ng pulis ang mga kasamahang Pinoy workers. Sapilitang binuksan ang pintuan ng quarters ni Ramundo. Kasunod noon, tumambad ang malagim na sinapit ni Raymundo.

Batay sa kuwento ng mga kapwa Pinoy na kasama ng pulis na nakadiskubre sa bangkay ni Raymundo, brutal ang pagkakapaslang dito. Ginilitan ang leeg, binalian ng tadyang, at pinutulan ito ng paa.

Walang nawawalang gamit, naroon pa sa quarters nito ang itinatabing pera, may isang lamesang may nakahandang plato, kutsara, tinidor, at baso. May bisita ang biktima at kung sino man ang naging  bisita nito, yun ang hinihinalang suspek sa pagpatay sa kanya.

Batay sa ulat na tinanggap ng mga kamag-anak ni Raymundo, may mga dinampot na ang Saudi Police na suspek sa kaso ng pagpatay kay Raymundo, lahat ng dinampot, kapwa nito Pinoy.

Ang isa pang mapait na katotohanang tumambad sa pamilya ni Raymundo ay ang pahayag mula sa mga opisyal ng embahada sa Saudi, maging dito sa punong tanggapan ng Kagawaran ng Ugnayang Panlabas na hindi agad-agad na maiuuwi ang bangkay ni Raymundo. Hindi priority ang ganitong mga kaso, may proseso daw, at ang proseso…"could take months"–yun ang sagot sa kanila.

May isa pang bilin ang isang opisyal ng DFA na nakausap ni Lorna nang personal. Sabi ng naturang opisyal, "Ginagawan naman nila ng paraan na mapadali, sana wag nang makarating sa media," yun ang mahigpit na bilin ng opisyal ng DFA.

Kung ikaw ang kamag-anak ni Raymundo, lahat gagawin mo maiuwi lamang ang bangkay nito para mapaglamayan at mabigyan ng marangal na libing. Ang daming nilapitan nina Lorna tungkol sa kalagayan ng kanyang kapatid. Isa lamang ako dun. Nilapitan din niya si Vice President Noli de Castro na nangako namang tutulungan sila sa abot ng kanyang makakaya.

Very disturbing indeed. Kailangan pang kung sinu-sino ang lapitan ng mga kamag-anak ng isang OFW na napaslang para lamang maiuwi ang labi nito sa kanyang sariling bayan. Nasaan na ang OWWA? Nasaan na ang iba pang ahensiya? Ano ang ginagawa ng Labor Attache? Matagal na nating alam ang lahat ng sagot sa tanong na ito.

Isang kuwento tuloy na malapit sa aking puso bilang mamamahayag ang naalala ko nang idulog sa akin ang kaso ni Raymundo.

Ito ang kuwento ng mga OFW na sina Flor Contemplacion at Delia Maga. Si Flor, binitay sa Singapore dahil sa pagpatay kay Delia, kapwa niya Pinoy, kababayan pa sa lalawigan ng Laguna. Magkaibigan sila, pero naging masaklap ang sinapit ng kanilang pakikipagsapalaran sa ibang bansa.

Napansin lang ng media sa kabuuan ang kuwentong ito noong malapit nang bitayin si Flor. Noong naganap ang kuwento ng pagpatay ng isang Pinay OFW sa isang kapwa OFW nito na isa ring Domestic Helper na tulad niya, halos maikli at maliit na espasyo lamang sa mga balita sa radyo, pahayagan at telebisyon ang inokopa nito.

Only when it became dramatic and sensational that the full attention of media was captured.

Yun ang isa pang mapait na katotohanan sa pagbabalita. May deadline, ang bilis ng takbo ng mga balita, may mga natatabunan, may mga nakakalimutan, may itinuturing na maliit, may itinuturing na malaki, minsan nakabatay pa sa timing at kung ano ang usong istorya. Kung bigas, bigas, kung oil, oil muna, kung impeachment, impeachment.

Nababahala akong mabibigyan lamang ng atensiyon ang kuwentong ito ni Raymundo kapag nagsimula nang gumulong ang sistema ng hustisya ng Shariya Court ng Kingdom of Saudi Arabia, kapag napatunayan na kung sino ang pumatay kay Ramundo, kapag may nahatulan na, kapag may bibitayin na.

Tiyak, may maguunahan nang makiusap sa mga opisyales ng kaharian ng Saudi Arabia para mailigtas ang kung sino mang mapapatunayang pumatay kay Raymundo.  Magiging isang usaping pulitikal na naman ito. Baka nga maging "in aid of election pa."

Mamaya, tatawagan ko muli si Lorna, makikibalita ako. But I am not expecting any good news. Alam kong matagal pa ang ipaghihintay ng mga naulilang kamag-anakan ni Raymundo Dimaculangan. Wala pa sa sentro ng balita ang kanyang kuwento, wala pa sa kuwentong ito ang spotlight. Wala pang nagpapa-cute na pulitiko sa kuwentong ito.

Pansamantala, alam kong tulad ko, nakikiramay kayong lahat sa mga naulila ni Raymundo.

Uuwi siya, isang bayani, tulad ng milyun-milyon pang OFW sa iba’t ibang panig ng daigdig.

Pero uuwi siyang wala nang buhay, biktima ng isang krimen, at muling nabiktima ng kawalan ng atensiyon ng mga ahensiya ng pamahalaan na inasahan niyang mangangalaga sa kanya, buhay man o patay. (wakas)

CONDO NG HANJIN SA SBMA

Chairman Armand Arreza of the Subic Bay Metropolitan Authority (SBMA) is taking us all for a ride: Hindi raw nakakasama naman sa kagubatan ng Freeport ang itinayong dalawang gusali ng HANJIN Heavy Industries. May fence naman daw na naghihiwalay dito sa mismong 10,000 Forest Watershed Protected Area.

At pinangangatawanan pa ng 23 puno lang ang pinutol sa lugar na pinagtayuan ng Hanjin Condo ha! Talaga lang!At ang siste pa, parang ask niya, ano ba ang iniingay ng mga environmentalist? 23 puno lang iyon at karamihan daw eh damo lang?

Hay naku—mas transparent pa ang Hanjin Officer sa mismong site na nakausap ko. Sa katunayan sa kanya ko nakuha ang isang dokumento na nagpapakitang hindi lang 23 puno kundi mahigit sa 40 puno ang kanilang pinutol. At alam ninyo bang hindi lang sa dalawang beses ito ginawa noong nagdaang taon, kundi tatlong beses, at ang pinakahuli ay nitong buwan ng Marso ng kasalukuyang taon?

I have the documents. Ibinigay nang walang ka-effort-effort ng taga Hanjin kasi parang sa pakiramdam nila, hindi ito big issue. Pero kung di big issue, bakit kailangan pang ipagsinungaling ito? Kung walang kakuwenta-kuwenta para sa kanila ang pagpuputol ng puno, bakit kailangang pagtakpan ang isa sa tatlong permit na ibinigay ng Ecology Center?

These are the dates to remember as far as the cutting of trees in the Hanjin Condo are is concerned: January 26, 2007, where they cut the following trees: (3) Binunga, (1) Tibig, (1) Langil, (5) Kupang, (2) Malapapaya, (3) Himbabao, (1) Kulatingan and (3) Tara-Tara; February 6, 2007, where they cut the following number of trees: (2) Santol, (11) Putian, (1) White Lauan, (1) Alupag and last March 18, 2008 where they cut (2) Putat, (2) Aure, (2) Amugis, (3) Tibig, and trimmed (15) various plant species.

Kayo na ang magbilang. Alam ninyo nang di totoo ang sinabi nila sa mga una nilang pahayag sa media, lalong-lalo na under-oath sa imbestigasyon ng senado tungkol sa Hanjin Condo sa Subic. But you know what—even the issue of the cutting of the trees is not the real issue here.

Insiders from the SBMA Ecology Center told me that the real "manipulation" and "manuever" in this case is the zoning issue.

To be fair, it is true that the area where the Hanjin Condo now stands was already a built-up area even during the time of the Americans. Dati itong Naval Magazine Area. When it was eventually turned into a Freeport, ginawa itong paradahan ng mga second hand na imported na sasakyan. Matatagpuan ito sa dulo ng karugtong na kalsada doon sa Triboa complex na sinasabi, malapit sa ilog, papunta sa mismong fenced portion ng Forest Watershed area.

Kung zoning ang pag-uusapan, noon at maging sa panahong binigyan ng go signal ang pagtatayo ng Hanjin Condo, ang lugar ay bahagi ng development area pero ang klasipikasyon nito ay isang "pink zone" batay sa zoning system ng SMBA Ecology Center. Kapag "pink zone" ang tanging, ( repeat, tangi) proyekto p development na inaasahang pahihintulutan dito ay yung may kaugnayan sa recreation, mala Subic Zafari, style na ang proyekto ay may kinalaman sa nature o kalikasan pa rin. Yun ang sabi mismo sa akin ni dating SMBA Chairman Felicito Payumo na pinapatunayan din ng nananatiling zoning system ng Ecology Center ng Subic.

But again, the manipulation on zoning is overshadowed by yet another issue, one that is not touched, but admitted on record by the technical expert that conducted the review on this peoject.  Ito yung usapin naman ng basta-basta na lamang pagsisimula ng Hanjin ng konstruksiyon ng kanilang condo nang hindi pa tapos ang ebalwasyon ng komiteng inatasan o kinomisyon dito ng SBMA Ecology Center. Ang katotohanan, half-way into the project na nang mailabas ang Environmental Clearance Certificate dito na ayon sa technical expert ay nakapasa naman daw.

O siya, nakapasa, pero hindi mabubura, basta na lang sila nagtayo, na para bang nakatitiyak sila na anuman ang mangyari, walang pipigil sa kanila.

Ang totoo, sila at hindi naman ang SBMA administration ang namili ng lokasyon. Di ba naman, ikaw na ang maging number one investor sa Freeport, at kung ang kabuuan ng kakalkulahin, isa sa mga pinaka-astig na foreign investor sa bansa ngayon. Ang una pa nga nilang nagustuhang area ay mangrove area eh. Ah dun, pumalag talaga ang Ecology Center ayon sa aking insider. Pero in the end, yung lokasyong gusto pa rin nila ang nasunod.

May joke sa Ecology Center at joke na shared by other departments ng SBMA. "Alam daw nila kasi kung sino yung tunay na Account Officer ng Hanjin, kaya ganun kalakas ang loob." Kahit kayo, madali ninyong matutukoy kung sino, joke man itong maituturing ng mga taga SBMA.

If you are the biggest investor and you generate thousands of employment, certainly, it is not hard to see that a company, as huge as Hanjin do enjoy privileges, implied or not.

Ibang kuwento pa yang employment na ang kakambal na kuwento ay seguridad sa pag-gawa, pisikal na pag-gawa sa konstruksiyon sa mismong Hanjin operation site ang ibig kong sabihin. Sabi ng source ko, apat na folders na ang hawak nilang dokumento ng mga reklamo ng aksidente sa Hanjin Construction site, mga naputulan ng daliri, bumagsak, nadaganan, etcetera, etcetera.

I am working on the documentation of these cases, lapit na matapos.

Yung CONDO ng Hanjin—ang totoo, magsiyasat man ang senado–nandiyan na yan. Naitayo na nga nang walang nakaaalam, kung di pa may isang malaking grupo na can afford mag-chopper survey, di pa matutuklasan ito kung tutuusin dahil tagong-tago nga sa kagubatan.

Pero may isang espasyo ang nabuksan at doon sa tingin ko, mas maraming oportunidad na magtanong ang marami.

May mga nangyayari sa loob ng construction site ng Hanjin na mas dapat na ipaliwanag at mas dapat na uriratin.

I am not saying, iwan na natin ang basta na lamang nila pagtatayo ng Condo sa isang forest protected area, pero, pumupusta ba kayo? May maglalakas loob kaya na huwag itong ituloy o huwag nang ipagamit? Alam ninyo na ang sagot. 

May mga bagay na kinukundina tayo pero wala na tayong magagawa, nalusutan na.

Pero sa pagkakadiskubre ng isang bagay na nailusot nila, nabuksan ang pananaw ng mas marami sa iba pang usapin sa isang higanteng kumpanya na namumuhunan ng bilyong-bilyong piso sa ating bansa.

Ang mga usaping ito ang huwag sana nating kalimutang isulong na ungkatin. 

Sa isang banda ay tila para sa ating kapakinabangan, pero buklatin ang kontrata, umuupa lamang sila dito. Kapag tapos na nilang gawin ang nais nilang bungkalin at pasabugin sa dakong iyon  ng Redondo Complex sa Subic, aalis din ang mga iyan.

At ang lahat ng pinsalang naiwan—tayo ang sasalo, tayo ang mananagot. (wakas)